Η Πρώτη Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνδέει την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς με την οικοδόμηση εμπιστοσύνης στην Κύπρο. Σε συνέντευξή της στο ΚΥΠΕ τοποθετείται επίσης για τη χρηματοδότηση του AgoraEU, τις θεσμικές αλλαγές πριν από τη διεύρυνση της ΕΕ και τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στα μέσα ενημέρωσης.
Περισσότερες ευκαιρίες για νέους από τις δύο κοινότητες της Κύπρου να σπουδάσουν, να δημιουργήσουν και να συνεργαστούν προτείνει η Σαμπίνε Φερχάιεν, αναδεικνύοντας τον πολιτισμό και την εκπαίδευση ως πεδία οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Η Πρώτη Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επισημαίνει, ωστόσο, ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορεί να στηρίξει μια πολιτική λύση στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, χωρίς να την υποκαθιστά.
Στη συνέντευξή της στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, η Γερμανίδα ευρωβουλεύτρια του ΕΛΚ αναφέρεται στη συμβολή της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης στην αποκατάσταση μνημείων του νησιού. Παράλληλα, ζητά ισχυρότερη στήριξη του πολιτισμού και της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, απλούστερη ευρωπαϊκή νομοθεσία και αλλαγές στον τρόπο λήψης αποφάσεων της Ένωσης.
Κοινή εργασία για την πολιτιστική κληρονομιά
Για την κ. Φερχάιεν, ιδιαίτερη σημασία έχει η συνεργασία εμπειρογνωμόνων από τις δύο κοινότητες στην αποκατάσταση εκκλησιών, τζαμιών και μνημείων. Όπως εξηγεί, η κοινή αυτή προσπάθεια δείχνει ότι η πολιτιστική κληρονομιά ανήκει σε όλους τους Κυπρίους και στην Ευρώπη.
Βασικό εργαλείο αποτελεί η δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά, η οποία χρηματοδοτείται μέσω του Προγράμματος Βοήθειας της ΕΕ προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Από το 2006, ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενα έργα έχουν αποκαταστήσει περισσότερους από 70 χώρους, μεταξύ των οποίων το Κάστρο του Οθέλλου στην Αμμόχωστο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διαθέσει επιπλέον πέντε εκατομμύρια ευρώ για το έργο της Τεχνικής Επιτροπής την περίοδο 2025–2029.
Η ίδια επισημαίνει ότι πολλοί θρησκευτικοί χώροι στο βόρειο τμήμα παραμένουν παραμελημένοι ή έχουν λεηλατηθεί, ζήτημα που έχει επανειλημμένα αναδείξει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Προτείνει περισσότερες άμεσες πολιτιστικές και εκπαιδευτικές ανταλλαγές: δικοινοτικές υποτροφίες, κοινά σχολικά και πανεπιστημιακά προγράμματα και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στην κατεύθυνση αυτή αναφέρει τη δυνατότητα αξιοποίησης του Erasmus+, του Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης και του μελλοντικού AgoraEU.
AgoraEU: Στήριξη της χρηματοδότησης και ευκολότερη πρόσβαση
Η χρηματοδότηση αποτελεί, κατά την κ. Φερχάιεν, ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα για το AgoraEU. Η Κομισιόν έχει προτείνει προϋπολογισμό 8,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει να διεκδικεί αύξηση κατά 10%, την οποία η ίδια υποστηρίζει πλήρως.
Εκτιμά ότι περικοπή κάτω από την πρόταση της Επιτροπής θα ήταν ιδιαίτερα προβληματική. Επειδή το AgoraEU είναι μικρό σε σχέση με τον συνολικό προϋπολογισμό της ΕΕ, θεωρεί πως μια οριζόντια ποσοστιαία μείωση από το Συμβούλιο θα προκαλούσε μεγαλύτερη ζημιά από την εξοικονόμηση που θα απέφερε.
Συνδέει αυτή τη θέση με τη σημασία του πολιτισμού, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, της δημοκρατίας και των κοινών ευρωπαϊκών αξιών για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Ως προς τον σχεδιασμό, επιθυμεί να διατηρηθούν οι δομές που λειτουργούν και να βελτιωθούν στοχευμένα. Αναφέρεται στα Creative Europe και CERV και ιδιαίτερα στο MEDIA, επισημαίνοντας την ανάγκη για βεβαιότητα, λιγότερη γραφειοκρατία και ευελιξία απέναντι στις μελλοντικές εξελίξεις.
Στις προτεραιότητές της περιλαμβάνονται τα διασυνοριακά έργα, τα ευρωπαϊκά δίκτυα και οι πλατφόρμες, καθώς και η κινητικότητα καλλιτεχνών και επαγγελματιών μέσα από φιλοξενίες, περιοδείες, φεστιβάλ και εκθέσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στις δυσκολίες πρόσβασης στη χρηματοδότηση που αντιμετωπίζουν μικροί οργανισμοί, τοπικοί φορείς και νέοι αιτούντες. Προτείνει μείωση του διοικητικού φόρτου, ευρύτερη χρήση απλών εργαλείων, όπως τα κατ’ αποκοπή ποσά, καλύτερη προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρίες και μεγαλύτερη συμμετοχή υποεκπροσωπούμενων ομάδων και περιφερειών.
Τα Γραφεία AgoraEU, σύμφωνα με την ίδια, πρέπει να συμβουλεύουν τους αιτούντες, να υποστηρίζουν διασυνοριακές συνεργασίες και να αναδεικνύουν τα αποτελέσματα του προγράμματος, φέρνοντάς το πιο κοντά στους πολίτες. Παράλληλα, πρέπει να λογοδοτούν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ανεξάρτητη δημοσιογραφία με επαρκείς πόρους
Η κ. Φερχάιεν υποδέχεται θετικά την πρόθεση της Κομισιόν να καταστήσει την ανεξάρτητη δημοσιογραφία και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης αυτοτελή στόχο του AgoraEU, ζητώντας την αντίστοιχη χρηματοδοτική στήριξη.
Η κατεύθυνση αυτή, όπως εξηγεί, συμβαδίζει με την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρει ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Υπηρεσιών Μέσων Ενημέρωσης έχει πρόσφατα αρχίσει το έργο του.
Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνει τον πλουραλισμό, τη διασυνοριακή δημοσιογραφική συνεργασία, την παιδεία στα μέσα ενημέρωσης, την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την οικονομική ανθεκτικότητα του κλάδου. Η συντακτική ανεξαρτησία και η διαφάνεια, υπογραμμίζει, πρέπει να παραμένουν στο επίκεντρο.
Για την Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, ζητά πλήρη και συνεπή εφαρμογή σε όλη την Ένωση. Τα κράτη-μέλη οφείλουν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, η Κομισιόν να αντιμετωπίζει τη μη συμμόρφωση και το Κοινοβούλιο να ελέγχει την εφαρμογή, διατηρώντας την πολιτική πίεση.
Το πρακτικό αποτέλεσμα, κατά την ίδια, πρέπει να περιλαμβάνει προστασία των δημοσιογραφικών πηγών και των συντακτικών αποφάσεων, ανεξάρτητη διακυβέρνηση και επαρκή, προβλέψιμη χρηματοδότηση των δημόσιων μέσων, διαφάνεια στην ιδιοκτησία και δίκαιη κατανομή της κρατικής διαφήμισης.
Ζητά επίσης επαρκείς πόρους για τις ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές και αυστηρό έλεγχο συγχωνεύσεων που ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά τον πλουραλισμό.
Τεχνητή νοημοσύνη και δίκαιη αμοιβή για το δημοσιογραφικό έργο
Οι νομικές εγγυήσεις, επισημαίνει η Πρώτη Αντιπρόεδρος, δεν επαρκούν από μόνες τους για τη βιωσιμότητα μιας αίθουσας σύνταξης. Η ανεξάρτητη δημοσιογραφία χρειάζεται οικονομική βάση, την οποία η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει.
Όταν υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης αξιοποιούν δημοσιογραφικό περιεχόμενο για να απαντούν απευθείας σε ερωτήσεις, οι αναγνώστες μπορεί να μην επισκέπτονται το αρχικό μέσο. Κατά την κ. Φερχάιεν, αυτό μπορεί να στερεί από τον εκδότη κοινό και έσοδα που χρηματοδοτούν την έρευνα και την παραγωγή ειδήσεων.
Για τον λόγο αυτό τάσσεται υπέρ αποτελεσματικής επιβολής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και μεγαλύτερης διαφάνειας για το προστατευόμενο περιεχόμενο που χρησιμοποιούν οι πάροχοι τεχνητής νοημοσύνης.
Υποστηρίζει δίκαιες συμφωνίες αδειοδότησης και αμοιβή των δικαιούχων τόσο για την εκπαίδευση μοντέλων όσο και για τη χρήση ειδησεογραφικού υλικού σε παραγόμενες απαντήσεις. Επισημαίνει ότι αντίστοιχη δυνατότητα διεκδίκησης δικαιωμάτων και διαπραγμάτευσης πρέπει να έχουν και οι μικρότεροι εκδότες.
Αναγνωρίζει, παράλληλα, ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στη μετάφραση και στην ανάλυση εγγράφων, διατηρώντας τη συντακτική ευθύνη στους ανθρώπους. Θεωρεί απαραίτητα τη διαφάνεια για τα deepfakes, τα εργαλεία επαλήθευσης της προέλευσης περιεχομένου και την ενίσχυση της παιδείας στα μέσα ενημέρωσης.
Στην προστασία της δημοσιογραφίας εντάσσει επίσης την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και των καταχρηστικών αγωγών, ώστε οι δημοσιογράφοι να διαθέτουν την ελευθερία και τους πόρους για τον έλεγχο της εξουσίας και οι πολίτες να έχουν επιλογές αξιόπιστης, ανεξάρτητης ενημέρωσης.
Θεσμικές αλλαγές πριν από τη διεύρυνση
Στο πεδίο της λειτουργίας της ΕΕ, η κ. Φερχάιεν θεωρεί ότι ο συμβιβασμός αποτελεί ταυτόχρονα δύναμη και αδυναμία της Ένωσης. Με την προοπτική ένταξης νέων χωρών, ζητά μεγάλη αλλαγή των Συνθηκών πριν από τη διεύρυνση.
Εκτιμά ότι το σημερινό σύστημα, στο οποίο κάθε κράτος μπορεί να ασκεί βέτο σε αποφάσεις όπως εκείνες των εξωτερικών υποθέσεων, δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2026. Υποστηρίζει τον περιορισμό της δυνατότητας ενός κράτους-μέλους να κρατά ομήρους τις αποφάσεις, παραπέμποντας στις πρόσφατες εμπειρίες με την Ουγγαρία υπό τον πρώην πρωθυπουργό Όρμπαν.
Η διεύρυνση, κατά την ίδια, έχει πραγματική προοπτική, εφόσον η Ένωση προετοιμαστεί θεσμικά.
Προτείνει ακόμη να αποκτήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δικαίωμα νομοθετικής πρωτοβουλίας. Σήμερα, σημειώνει, η Κομισιόν διαθέτει σχεδόν αποκλειστικά αυτή την αρμοδιότητα, ενώ το δημοκρατικά εκλεγμένο Κοινοβούλιο θα μπορούσε να μετατρέπει το εκλογικό του πρόγραμμα σε συγκεκριμένες προτάσεις. Εκτιμά ότι οι πολίτες θα αντιμετώπιζαν θετικά μια τέτοια αλλαγή.
Ταχύτερη νομοθεσία και πιο προσβάσιμη ενημέρωση
Η κ. Φερχάιεν εκτιμά ότι οι πολίτες αντιμετωπίζουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θετικότερα από όσο μπορεί να υποδηλώνουν ορισμένοι δημοσιογράφοι και σχολιαστές. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι δικαιούνται να αναμένουν ταχύτερη λειτουργία και ολοκλήρωση των νομοθετικών διαπραγματεύσεων σε προβλέψιμα χρονικά πλαίσια, ιδιαίτερα όταν οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη.
Ζητά νομοθεσία που δεν περιπλέκει υπερβολικά τις διαδικασίες και δεν υποτιμά το κόστος εφαρμογής για επιχειρήσεις, περιφερειακές αρχές και πολίτες. Στην ίδια κατεύθυνση υποστηρίζει μεγαλύτερη εναρμόνιση κανόνων και σαφέστερη γλώσσα.
Παρά την παρουσία γραφείων συνδέσμου στα κράτη-μέλη και τις επισκέψεις πολιτών στις Βρυξέλλες και στο Στρασβούργο, θεωρεί ότι απουσιάζει ένας πραγματικός ευρωπαϊκός δημόσιος χώρος ενημέρωσης. Ένας πολίτης στη Λευκωσία, στο Βερολίνο ή στη Μαδρίτη μπορεί να λαμβάνει εντελώς διαφορετική εικόνα για τις ευρωπαϊκές ειδήσεις.
Η απάντηση, σύμφωνα με την ίδια, βρίσκεται σε πιο προσβάσιμη επικοινωνία και σε μεγαλύτερη κλίμακα, ώστε οι πολίτες να κατανοούν τις αποφάσεις της ΕΕ και την επίδρασή τους στην καθημερινότητά τους, με μεγαλύτερη διαφάνεια ανεξαρτήτως τόπου διαμονής.