Η διαδρομή των χρημάτων μετά το κλείσιμο τραπεζικών λογαριασμών, οι καθυστερήσεις στους εποπτικούς ελέγχους και τα κενά στις αρμοδιότητες των ελεγκτικών θεσμών βρέθηκαν στο επίκεντρο της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ελέγχου. Στο ίδιο πλαίσιο, η Αστυνομία παρουσίασε στοιχεία για δεσμεύσεις περιουσίας άνω των €32 εκατ. στο πρώτο οκτάμηνο του 2026, αναφέροντας ότι περίπου τα μισά συνολικά ποσά της περιόδου 2023-2026 συνδέονται με πολιτογραφήσεις.
Απαντήσεις για την τύχη των χρημάτων που βρίσκονταν σε τραπεζικούς λογαριασμούς οι οποίοι έκλεισαν λόγω μη συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις ζήτησε η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ελέγχου, κατά τη συζήτηση της ειδικής έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για την εποπτεία του τραπεζικού τομέα στην πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Στη συνεδρία της Πέμπτης παρουσιάστηκαν τόσο οι αδυναμίες που εντοπίστηκαν κατά τον έλεγχο όσο και οι παρεμβάσεις των αρμόδιων φορέων για την αντιμετώπισή τους. Η συζήτηση επεκτάθηκε στην αποτελεσματικότητα των οικονομικών ερευνών, στη συνεργασία Αστυνομίας και ΜΟΚΑΣ και στην καθυστέρηση ανανέωσης της Εθνικής Αξιολόγησης Κινδύνων.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, Κλεάνθη Ιωαννίδη, κατά την περίοδο που εξετάστηκε έκλεισαν τουλάχιστον 42.000 λογαριασμοί εταιρικών πελατών και 126.000 λογαριασμοί φυσικών προσώπων. Αιτία ήταν η μη συμμόρφωση με τη νομοθεσία και τις σχετικές οδηγίες.
Ο προεδρεύων της Επιτροπής, Βουλευτής του ΔΗΚΟ Χρύσανθος Σαββίδης, ανέφερε μετά τη συνεδρία ότι ζητήθηκαν στοιχεία για το πού κατέληξαν τα χρήματα μετά το κλείσιμο των λογαριασμών. Αντίστοιχα, ο Βουλευτής του ΕΛΑΜ Ευγένιος Χαμπουλλάς έθεσε το ερώτημα κατά πόσο παρακολουθούνται οι μεταφορές αυτών των ποσών σε άλλες χώρες, ενώ ζήτησε διευκρινίσεις και για τα κριτήρια αποδοχής ή απόρριψης συναλλαγών από τις τράπεζες.
Οι αδυναμίες της εποπτείας και τα όρια του ελέγχου
Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας καλύπτει το διάστημα από τον Ιανουάριο του 2020 έως τον Ιούλιο του 2024. Όπως εξήγησε ο εκπρόσωπός της Άκης Κίκας, καταγράφηκαν ελλείψεις προσωπικού στην Κεντρική Τράπεζα, καθυστερήσεις στη διεξαγωγή των εποπτικών ελέγχων και ανάγκη αναβάθμισης της ποιότητας των αναφορών ύποπτων συναλλαγών που διαβιβάζονται στη ΜΟΚΑΣ.
Ο ίδιος ανέφερε ότι οι διαφορετικές νομικές ερμηνείες περιόρισαν την πρόσβαση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας σε ορισμένα στοιχεία της ΚΤΚ. Υπογράμμισε την ανάγκη να διασφαλίζεται ανεξάρτητος έλεγχος σε όλους τους τομείς και σημείωσε ότι έχουν υποβληθεί εισηγήσεις για νομοθετικές αλλαγές.
Στις καθυστερήσεις στάθηκε και ο Βουλευτής του ΔΗΣΥ Γιώργος Καραϊσκάκης. Επισήμανε ότι, αν και το νομοθετικό πλαίσιο είναι επαρκές, η έκθεση εντοπίζει ελέγχους που χρειάστηκαν δύο ή περισσότερα χρόνια για να ολοκληρωθούν. Ζήτησε νεότερη ενημέρωση για τις υποθέσεις που παραμένουν ανοικτές, τη στελέχωση των υπηρεσιών και τους ελέγχους του 2025 και του 2026.
Από την πλευρά της ΚΤΚ, ο κ. Ιωαννίδης παρουσίασε τις αλλαγές που έχουν ήδη προχωρήσει, αναφέροντας την αναδιοργάνωση και ενίσχυση της Διεύθυνσης AML, καθώς και τη συγκρότηση ξεχωριστής υπηρεσίας επιβολής κυρώσεων. Ανέφερε επίσης ότι η επόμενη επιτόπια αξιολόγηση της Κύπρου από τη MONEYVAL αναμένεται στις 8 Ιουνίου 2028.
Οι δεσμεύσεις περιουσίας και οι πολιτογραφήσεις
Τα στοιχεία της Αστυνομίας κατέγραψαν αύξηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων που δεσμεύονται στο πλαίσιο ερευνών. Ο Προϊστάμενος της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος του Αρχηγείου Αστυνομίας, Αυξέντης Κωνσταντίνου, ανέφερε ότι κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 οι δεσμεύσεις ξεπέρασαν τα €32 εκατ. και αφορούσαν 23 υποθέσεις.
Για τα προηγούμενα έτη, παρουσίασε δεσμεύσεις περίπου €550.000 σε εννέα υποθέσεις το 2023, περίπου €8,5 εκατ. σε 26 υποθέσεις το 2024 και περίπου €10,5 εκατ. σε 28 υποθέσεις το 2025.
Απαντώντας σε ερώτηση του Βουλευτή του ΑΚΕΛ Χρίστου Χριστοφίδη, διευκρίνισε ότι οι υποθέσεις πολιτογραφήσεων αντιπροσωπεύουν περίπου το μισό των συνολικών ποσών που παρουσίασε για την περίοδο 2023-2026, παρότι ο αριθμός τους είναι μικρότερος. Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στην υπόθεση του Τζο Λόου.
Ο κ. Κωνσταντίνου ξεκαθάρισε ότι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων δεν ισοδυναμεί με ολοκλήρωση της διερεύνησης ούτε με οριστική δήμευσή τους. Συνέδεσε την αύξηση των δεσμεύσεων με την εκπαίδευση του αστυνομικού προσωπικού και με την πρακτική της παράλληλης διεξαγωγής χρηματοοικονομικών και ποινικών ερευνών.
Αναγνώρισε ακόμη ότι έως το 2024 υπήρχαν δυσκολίες στην ανατροφοδότηση μεταξύ Αστυνομίας και ΜΟΚΑΣ, αναφέροντας ότι υιοθετήθηκαν νέες διαδικασίες συνεργασίας για την αντιμετώπισή τους.
Ο κ. Χριστοφίδης, στις δηλώσεις του μετά τη συνεδρία, χαρακτήρισε όσα παρουσιάστηκαν «μια άλλη πτυχή του μεγάλου σκανδάλου με τα χρυσά διαβατήρια». Υποστήριξε ότι την περίοδο των πολιτογραφήσεων δεν γίνονταν οι αναγκαίοι έλεγχοι για τα κεφάλαια που εισέρχονταν στην Κύπρο και επενδύονταν στη χώρα.
Επικαλούμενος τα στοιχεία για τη σύνδεση των δεσμεύσεων με τις πολιτογραφήσεις, επέκρινε τις τότε ηγεσίες της Αστυνομίας και της ΜΟΚΑΣ, λέγοντας ότι οι διωκτικές αρχές «περίπου σφύριζαν αδιάφορα».
Η εκκρεμότητα της Εθνικής Αξιολόγησης Κινδύνων
Ξεχωριστό ζήτημα αποτέλεσε η καθυστέρηση επικαιροποίησης της Εθνικής Αξιολόγησης Κινδύνων, με την προηγούμενη να έχει πραγματοποιηθεί το 2017.
Ο κ. Χριστοφίδης έκανε λόγο για «τεράστιο κενό», επισημαίνοντας ότι στο διάστημα που μεσολάβησε εμφανίστηκαν νέοι κίνδυνοι, μεταξύ άλλων από τα κρυπτονομίσματα και τις κυρώσεις. Έθεσε επίσης θέμα σαφούς προσδιορισμού του φορέα που φέρει την ευθύνη για τις αξιολογήσεις.
Εκ μέρους του Υπουργείου Οικονομικών, ο Κίκης Παφίτης αναγνώρισε τη μεγάλη καθυστέρηση και παραδέχθηκε ότι η διαδικασία θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει νωρίτερα. Αναφέρθηκε στις εργασίες ενίσχυσης του πλαισίου εφαρμογής κυρώσεων και στις δυσκολίες εξεύρεσης εξειδικευμένων εμπειρογνωμόνων, διευκρινίζοντας ότι η νέα αξιολόγηση βρίσκεται σε εξέλιξη.
Οι αλλαγές στη ΜΟΚΑΣ και τα ζητήματα θεσμικής αρμοδιότητας
Η εκπρόσωπος της ΜΟΚΑΣ Μαρία Αντωνίου ενημέρωσε την Επιτροπή ότι από τον Ιούλιο του 2023 λειτουργεί αυτοματοποιημένο σύστημα αξιολόγησης των αναφορών ύποπτων συναλλαγών και καθορισμού της προτεραιότητάς τους. Πρόσθεσε ότι το 2026 εκδόθηκαν νέες κατευθυντήριες οδηγίες για τη βελτίωση της ποιότητας των αναφορών.
Αναφέρθηκε επίσης στη δημιουργία σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, στην οποία συμμετέχουν τράπεζες, η Αστυνομία και η ΜΟΚΑΣ.
Στο θεσμικό σκέλος της συζήτησης επικεντρώθηκε ο επικεφαλής του κινήματος ΑΛΜΑ Οδυσσέας Μιχαηλίδης, ο οποίος δήλωσε ότι η εξέταση της έκθεσης ανέδειξε δύο σοβαρά κενά.
Το πρώτο, σύμφωνα με τον ίδιο, αφορά την απουσία σαφούς νομοθετικής αρμοδιότητας της Ελεγκτικής Υπηρεσίας να ελέγχει την Κεντρική Τράπεζα για ζητήματα ξεπλύματος χρήματος. Ανέφερε ότι θα εξεταστεί η δυνατότητα νομοθετικής πρωτοβουλίας, ενδεχομένως σε συνεργασία με την Επιτροπή.
Το δεύτερο αφορά τη σχέση της ΜΟΚΑΣ με τη Νομική Υπηρεσία. Ο κ. Μιχαηλίδης επισήμανε ότι ο Γενικός Εισαγγελέας διορίζει και παύει τον επικεφαλής της ΜΟΚΑΣ, ενώ ο προϋπολογισμός της εντάσσεται στον προϋπολογισμό της Νομικής Υπηρεσίας.
Συνδέοντας το θέμα με την προωθούμενη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας, επέκρινε κόμματα τα οποία, κατά την εκτίμησή του, επιχειρούν να μεταθέσουν τον διαχωρισμό εξουσιών «στις ελληνικές καλένδες».
Η αποτίμηση Σαββίδη και το ηλεκτρονικό οικονομικό έγκλημα
Ο Χρύσανθος Σαββίδης δήλωσε ότι από το 2020 μέχρι σήμερα παρατηρείται βελτίωση στην αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος από την Κεντρική Τράπεζα, τη ΜΟΚΑΣ και την Αστυνομία. Ανέφερε ότι οι ελλείψεις στελέχωσης που καταγράφονται στην έκθεση καλύπτονται σταδιακά, ενώ τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των ελέγχων για το ηλεκτρονικό οικονομικό έγκλημα, το οποίο, όπως σημείωσε, απασχολεί και τη Europol.
Κατά την αποτίμησή του, μέχρι το 2023 δεν είχε επιτευχθεί η απαιτούμενη αποδοτικότητα, ενώ τα επόμενα χρόνια οι έλεγχοι εντατικοποιήθηκαν. Απέδωσε τη βελτίωση σε ενέργειες της διακυβέρνησης του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Κύπρος θα καταγράψει καλύτερα αποτελέσματα στην αξιολόγηση της MONEYVAL το 2028.