Την ολοκλήρωση της τεχνικής αξιολόγησης για τη ζώνη Σένγκεν ανακοίνωσε ο Υπουργός Εξωτερικών. Χωρίς χρονοδιάγραμμα παραμένει η ενδεχόμενη οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ελλάδα, ενώ ο προϋπολογισμός του Υπουργείου αυξάνεται στα €137,75 εκατ.
Η ολοκλήρωση των τεχνικών ζητημάτων για την ένταξη της Κύπρου στη ζώνη Σένγκεν και η ετοιμότητα της Λευκωσίας ως προς την προεργασία για ενδεχόμενη οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ελλάδα ήταν μεταξύ των εξελίξεων που παρουσίασε ο Υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού του Υπουργείου του για το 2027.
Στη συνεδρίαση της Παρασκευής τέθηκαν επίσης το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και οι επιλογές της κυπριακής εξωτερικής πολιτικής. Ο Υπουργός υπερασπίστηκε την κατεύθυνση της Κυβέρνησης, ενώ το ΑΚΕΛ διατύπωσε διαφωνίες για τον προσανατολισμό και τις επιπτώσεις της.
Τα επόμενα βήματα για το Σένγκεν
Σε δηλώσεις του μετά τη συζήτηση, ο κ. Κόμπος ανέφερε ότι υπάρχει πρόοδος στο τεχνικό σκέλος της διαδικασίας:
«Μόλις χτες έχουν κλείσει, σύμφωνα με αξιολόγηση της Επιτροπής τα τεχνικά ζητήματα».
Όπως εξήγησε, ακολουθεί η έγκριση του ευρήματος της Επιτροπής από το Συμβούλιο με πλειοψηφία και στη συνέχεια η έκδοση ανακοινωθέντος από την Επιτροπή μαζί με προσχέδιο απόφασης νομικής πράξης. Το θέμα θα μεταφερθεί κατόπιν στον αρμόδιο σχηματισμό του Συμβουλίου, όπου θα συνεχιστεί η συζήτηση για την τελική κατάληξη.
Απαντώντας σε ερωτήσεις για την Πράσινη Γραμμή, παρέπεμψε στο Πρωτόκολλο 10 και στον σχετικό Κανονισμό, σημειώνοντας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία υποχρεούται να διενεργεί αποτελεσματικούς ελέγχους. Διευκρίνισε ότι οι έλεγχοι ασφάλειας και ταυτοποίησης δεν συνιστούν κατ’ ανάγκη ελέγχους συνοριακού χαρακτήρα.
Για τις Βρετανικές Βάσεις, ανέφερε ότι είχε καταγραφεί στο παρελθόν αυξημένη ροή που δεν δικαιολογούνταν γεωγραφικά και ότι η Λευκωσία θεωρούσε πως οι έλεγχοι δεν πραγματοποιούνταν στον απαιτούμενο βαθμό. Πρόσθεσε ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία, η οποία κοινοποιήθηκε στην ΕΕ και θα συζητηθεί σε επίπεδο Συμβουλίου.
Ως προς τις αφίξεις μέσω του παράνομου αεροδρομίου της κατεχόμενης Τύμπου, χαρακτήρισε το ζήτημα πολύπλοκο. Ανέφερε, πάντως, ότι όσοι δικαιούνται να περνούν στις ελεύθερες περιοχές θα εξακολουθήσουν να έχουν το δικαίωμα αυτό και μετά την ένταξη στο Σένγκεν.
ΑΟΖ Κύπρου–Ελλάδας: Πολιτική απόφαση σε ανώτατο επίπεδο
Ο Υπουργός δήλωσε ότι η κυπριακή πλευρά έχει ολοκληρώσει εδώ και καιρό τις τεχνικές διεργασίες για ενδεχόμενη οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ελλάδα. Τόνισε, ωστόσο, ότι απαιτείται αξιολόγηση των εξελίξεων και πολιτικών παραμέτρων, με την τελική απόφαση να λαμβάνεται σε ανώτατο επίπεδο.
«Από δική μας πλευράς, έχουμε εκφράσει τη θετική μας προσέγγιση ως προς ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Οι τεχνικές διεργασίες για εμάς είναι έτοιμες εδώ και αρκετό χρονικό διάστημα, αλλά αντιλαμβάνεστε αυτά είναι ζητήματα όπου πρέπει να ληφθούν υπόψη μια σειρά από παραμέτρους πολιτικής φύσεως», ανέφερε.
Επισήμανε ότι «είναι πολύ λεπτά αυτά τα ζητήματα» και ότι, σε συνεργασία με την ελληνική πλευρά, «θα συνεχίσουμε αυτή τη συζήτηση».
Ερωτηθείς για την εκκρεμότητα, απάντησε ότι «σκέψεις υπάρχουν, βούληση υπάρχει», αλλά χρειάζεται να βρεθεί η κατάλληλη χρονική συγκυρία. Υπενθύμισε ότι οι πιθανές συνέπειες δεν αφορούν αποκλειστικά την Κύπρο και την Ελλάδα.
«Άρα πρέπει να είμαστε πάρα πολύ προσεκτικοί γύρω από όλα αυτά τα ζητήματα», σημείωσε, αποφεύγοντας να δώσει χρονική πρόβλεψη, καθώς εκκρεμούν συζητήσεις επί της ουσίας.
Στήριξη των ελληνικών ενεργειών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο κ. Κόμπος επανέλαβε ότι, κατά τη θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Ανέφερε ότι η Λευκωσία συντονίζεται με την Αθήνα και τις Βρυξέλλες και είναι «απόλυτα» υποστηρικτική προς την Ελλάδα, ακολουθώντας τον προγραμματισμό της ως άμεσα επηρεαζόμενης πλευράς.
Στις δηλώσεις του ανέφερε:
«Αυτό τον οποίο πρέπει να κρατήσουμε είναι ότι είχαμε μια αρνητική εξέλιξη. Μια εξέλιξη οποία δεν προσδίδει το οποιοδήποτε νομικό πλεονέκτημα στην Τουρκία. Η Τουρκία έτσι κι αλλιώς λειτουργούσε πολιτικά και επί του πεδίου στη βάση των παράνομων προθέσεων και επιδιώξεων της. Αυτό το οποίο έχει συμβεί στην ουσία, είναι μια δικαιολογία για την Τουρκία την οποία έτσι κι αλλιώς προέβαλλε όλο αυτό το διάστημα».
Πρόσθεσε: «Δεν το υποβαθμίζουμε. Αλλά σε κάθε περίπτωση πρέπει να κάνουμε υπομονή».
Υπογραμμίζοντας τον συντονισμό με την ελληνική κυβέρνηση, δήλωσε ακόμη:
«Αν πρέπει να γίνουν πράγματα τα οποία θα εξυπηρετήσουν το κοινό συμφέρον και τη γεωπολιτική στόχευση μας από κοινού να είστε βέβαιοι ότι θα γίνουν. Αλλά σε αυτήν τη φάση δεν έχω κάτι να πω περισσότερο γύρω από το ίδιο».
Ο Υπουργός παρέπεμψε επίσης στις ενέργειες και στις ανακοινώσεις ευρωπαϊκών θεσμών, στις οποίες περιλαμβάνεται η Κυπριακή Δημοκρατία, «παρά το ότι κατά άμεσο τρόπο δεν είμαστε επηρεαζόμενοι».
Περισσότεροι πόροι και ενίσχυση του διπλωματικού σώματος
Ο προϋπολογισμός του Υπουργείου Εξωτερικών για το 2027 ανέρχεται σε €137,75 εκατ., παρουσιάζοντας αύξηση €5,3 εκατ. ή 4% έναντι του 2026. Σε σύγκριση με το 2023, όταν ανέλαβε η διακυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη, η αύξηση φθάνει τα €34,9 εκατ. ή 34%.
Οι τακτικές δαπάνες ανέρχονται σε €118,47 εκατ. και οι αναπτυξιακές σε €19,27 εκατ. Στις τακτικές δαπάνες περιλαμβάνεται η συνεισφορά της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ, ύψους €18 εκατ.
Ο κ. Κόμπος ανέφερε ότι η αύξηση της χρηματοδότησης επέτρεψε την πρόσληψη 57 νέων διπλωματών. Οι μονομελείς πρεσβείες μειώθηκαν από 34 το 2023 σε 25, ενώ αναμένονται περαιτέρω ενίσχυση και πρόσληψη ακόμη 15 διπλωματών.
Απαντώντας σε ερωτήσεις για την επάρκεια των πόρων, σημείωσε ότι ακόμη και με μικρότερα ποσά τα προηγούμενα χρόνια «είχαμε αυτά τα αποτελέσματα» και διαβεβαίωσε ότι το Υπουργείο θα επιδιώξει την καλύτερη δυνατή εκπλήρωση της αποστολής του.
Για το 2027, προτεραιότητες αποτελούν η αναβάθμιση των υποδομών διαχείρισης κρίσεων και η εμβάθυνση των σχέσεων με την Ασία. Όπως ανέφερε, τον Νοέμβριο υπογράφεται η ένταξη της Κύπρου στη Συνθήκη Φιλίας και Συνεργασίας με την ASEAN.
Θεώρηση εισόδου στις ΗΠΑ και εμπάργκο όπλων
Σχετικά με την κατάργηση της θεώρησης εισόδου στις ΗΠΑ, ο Υπουργός είπε ότι το τεχνικό μέρος έχει ολοκληρωθεί. Ωστόσο, σύμφωνα με την ενημέρωσή του, η αμερικανική κυβέρνηση έχει παγώσει το πρόγραμμα, εντάσσοντάς το στη μεταναστευτική πολιτική της και εξετάζοντας ενδεχόμενη αύξηση των μεταναστευτικών ροών.
Η Λευκωσία έχει μεταφέρει στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ στοιχεία για την Κύπρο, τα οποία, όπως ανέφερε, δεν συνηγορούν σε αύξηση μεταναστευτικών ροών ή εγκληματικότητας. Χαρακτήρισε το ζήτημα οριζόντιου χαρακτήρα.
Για το εμπάργκο όπλων, αναγνώρισε ότι η ετήσια ανανέωση της άρσης του δεν διευκολύνει τον σχεδιασμό. Πρόσθεσε ότι στο Κογκρέσο υπάρχουν δύο νομοσχέδια, για ανανέωση ανά πενταετία και για μόνιμη άρση.
Διαφωνίες για την εξωτερική πολιτική και το Κυπριακό
Ο κ. Κόμπος υπερασπίστηκε τον δυτικό προσανατολισμό της Λευκωσίας, αναφέροντας ότι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο. Αναφέρθηκε επίσης στις σχέσεις με τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ισραήλ, στον στρατηγικό χαρακτήρα της συνεργασίας με την Ινδία και στα βήματα που έγιναν στην Κεντρική Ασία.
Περιγράφοντας το περιβάλλον αλλεπάλληλων περιφερειακών κρίσεων, του πολέμου στην Ουκρανία και των υβριδικών επιθέσεων στην ΕΕ, τόνισε ότι η Κύπρος «παραμένει ενεργά παρούσα και όχι εκλιπούσα, όπως διατείνονται κάποιοι».
Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΑΚΕΛ, Γιώργος Λουκαΐδης, αναγνώρισε την «εξαιρετική δουλειά» των διπλωματών και ζήτησε περαιτέρω ενίσχυση του σώματος, χωρίς την προσδοκία ότι η Κύπρος μπορεί να προσεγγίσει τις δυνατότητες της Τουρκίας.
Διατήρησε, ωστόσο, τη διαφωνία του με τον προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να υπηρετεί την απελευθέρωση, την επανένωση και τα συμφέροντα της χώρας, στη βάση του διεθνούς δικαίου. Έθεσε επίσης το ερώτημα κατά πόσο οι σχέσεις με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν θετική επίδραση στο Κυπριακό.
Ο Υπουργός απάντησε ότι η στάση της Τουρκίας αποτελεί καθοριστικό παράγοντα και απέρριψε τη λογική απόδοσης της ευθύνης στην κυπριακή πλευρά. Σημείωσε ότι καμία διακυβέρνηση από το 1974 δεν κατόρθωσε να υποχρεώσει την Άγκυρα να αλλάξει στάση και ότι η εξέλιξη εξαρτάται και από τη βούλησή της.
Υπογράμμισε ακόμη την υπαρξιακή απειλή που αντιμετωπίζει η Κυπριακή Δημοκρατία και την ανάγκη διαφύλαξης της κρατικής της υπόστασης. Χαρακτήρισε τις διαφωνίες απολύτως σεβαστές, απορρίπτοντας όμως τον όρο «υποταγή».
Ως απάντηση στην κριτική για την κατεύθυνση της πολιτικής, επικαλέστηκε τις σχέσεις με την Ινδία και τις χώρες του Κόλπου, καθώς και τη θέση της ΕΕ για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ανέφερε ότι η Κύπρος δεν διαθέτει την πολυτέλεια της απομόνωσης ούτε τη δυνατότητα επιβολής της θέσης της στους υπολοίπους.
Ισραήλ, Παλαιστινιακή Αρχή και πλαίσιο κυρώσεων
Ο κ. Λουκαΐδης επέκρινε την κυβερνητική στάση απέναντι στον πόλεμο και σε όσα χαρακτήρισε γενοκτονία. Αναφέρθηκε επίσης στην υποστήριξη λόμπι βουλευτών για την προώθηση ισραηλινών συμφερόντων και ρώτησε για τη θέση της Κύπρου απέναντι σε προτάσεις άλλων χωρών σχετικά με τη συμφωνία σύνδεσης με το Ισραήλ.
Ο κ. Κόμπος αναφέρθηκε στη στάση της Λευκωσίας έναντι της παλαιστινιακής πλευράς και σε δηλώσεις Παλαιστινίων αξιωματούχων που ευχαριστούν την Κυπριακή Δημοκρατία για τον ρόλο της.
Πρόσθεσε ότι, σε μια περίοδο συζητήσεων για αναβολή εκλογών και για τερματισμό χρηματοδότησης, η Λευκωσία φέρνει στην Κύπρο τον Πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούτ Αμπάς.
Για το ενδεχόμενο ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά του Ισραήλ, είπε ότι δεν έχει κατατεθεί η σχετική πρόταση από την Επιτροπή λόγω εσωτερικής διαφωνίας. Ανέφερε ακόμη ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει σύστημα επιβολής εθνικών κυρώσεων και ότι οι σχετικοί κανονισμοί τελούν υπό επεξεργασία, με στόχο τη δημιουργία αυτής της δυνατότητας από το 2027.
Τα αιτήματα των κοινοτήτων για τις Βρετανικές Βάσεις
Απαντώντας στη θέση του κ. Λουκαΐδη ότι η Κύπρος αποτελεί ορμητήριο πολέμου, ο Υπουργός διαφώνησε, υποστηρίζοντας ότι επιδίωξη είναι η λειτουργία της ως γέφυρας.
Ανέφερε ότι μετά την πτώση drone στο Ακρωτήρι τον Μάρτιο ξεκίνησε διάλογος με τους Βρετανούς για ζητήματα των Βάσεων. Στη διαδικασία έχουν περιληφθεί 28 αιτήματα κοινοτήτων της περιοχής Ακρωτηρίου και 10 από την περιοχή Δεκέλειας.
Η συμμετοχή στην COP31
Ο κ. Κόμπος ανέφερε ότι η Τουρκία προσκάλεσε την Κυπριακή Δημοκρατία στην COP31 έπειτα από εκτεταμένη προσπάθεια.
Όπως εξήγησε, η ΕΕ έχει αναλάβει τη ρύθμιση των ζητημάτων με την τουρκική κυβέρνηση και την ευθύνη διασφάλισης των σχετικών διαβεβαιώσεων. Η Λευκωσία έχει ζητήσει σωστό συντονισμό, ενώ ο Υπουργός δεν απέκλεισε αρνητικές εκπλήξεις.
«Αυτό είναι το πλέγμα πραγμάτων μες στο οποίο πρέπει να λειτουργήσουμε μέχρι την μετάβαση και την ολοκλήρωση της παρουσίας μας στην Αττάλεια», ανέφερε.
Η τουρκική επιρροή και οι κυπριακές πρωτοβουλίες στην περιοχή
Ο Υπουργός χαρακτήρισε την Τουρκία «ιδιαίτερα ενισχυμένη» και αναφέρθηκε στη διπλωματία των drones. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η Άγκυρα ελέγχει το 65% της παγκόσμιας αγοράς drones και πωλεί συστήματα «Μπαϊρακτάρ» σε περισσότερες από 40 χώρες. Αναφέρθηκε ακόμη στη συμφωνία της Μέκκας για τη διευκόλυνση πωλήσεων των συστημάτων της.
Στο πεδίο της πολιτιστικής και θρησκευτικής επιρροής, είπε ότι τουρκικές σειρές προβάλλονται σε 170 χώρες, με πολλά ιστορικά δράματα να αναδιαμορφώνουν, κατά την εκτίμησή του, την ιστορική αφήγηση.
Για τις κυπριακές ενέργειες, αναφέρθηκε στον διορισμό εκπροσώπου για τις μειονότητες στη Μέση Ανατολή, με προτεραιότητα την προστασία χριστιανικών πληθυσμών. Μίλησε επίσης για δαπάνες αποκατάστασης εκκλησιών και σχολικών μονάδων και στήριξης μοναστηριών, μεταξύ άλλων στη Γάζα, στον Λίβανο και στη Συρία.
Λίβανος, Συρία και μελέτη για καλώδιο
Ο κ. Κόμπος χαρακτήρισε τον Λίβανο ιδιαίτερα σημαντικό για την Κύπρο και αναφέρθηκε στην τακτική επικοινωνία με την κυβέρνησή του.
Έθεσε ως κρίσιμο ζήτημα το κατά πόσο η λιβανική κυβέρνηση θα αποκτήσει το μονοπώλιο των όπλων αντί της Χεζμπολάχ και εξέφρασε ανησυχία για τον τερματισμό της λειτουργίας της ΟΥΝΙΦΙΛ στο τέλος του έτους.
Γνωστοποίησε επίσης ότι Κύπρος και Λίβανος έχουν απευθυνθεί από κοινού στην Παγκόσμια Τράπεζα για μελέτη βιωσιμότητας υπόγειου καλωδίου μεταξύ των δύο χωρών.
Για τη Συρία, περιέγραψε την ισχυρή τουρκική επιρροή και την προσπάθεια της Λευκωσίας να διατηρεί επαφές σε κάθε ευκαιρία. Παρά την αστάθεια, αξιολόγησε θετικά το ενδιαφέρον του Κατάρ, των ΗΑΕ και της Γαλλίας για υποδομές και επενδύσεις, θεωρώντας ότι δημιουργεί εξισορρόπηση.
Στήριξη, ερωτήματα και κριτική από τους βουλευτές
Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Γιώργος Κάρουλλας αποτίμησε θετικά τον δυτικό προσανατολισμό και την ενίσχυση των σχέσεων με τις ΗΠΑ, θέτοντας ερωτήματα για την επάρκεια των πόρων, το Κυπριακό και το Σένγκεν. Στις δηλώσεις του ζήτησε στοχευμένη αύξηση της χρηματοδότησης και περισσότερο προσωπικό, καθώς και συνέχιση της αξιοποίησης της κληρονομιάς της κυπριακής Προεδρίας της ΕΕ.
Ο Χαράλαμπος Πετρίδης, επίσης του ΔΗΣΥ, αναφέρθηκε στην αναβάθμιση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και ρώτησε για τη θεώρηση εισόδου, το εμπάργκο όπλων και το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Από το ΑΚΕΛ, ο Άριστος Δαμιανού ανακοίνωσε την υποβολή γραπτών ερωτημάτων και ζήτησε διευκρινίσεις για τους ελέγχους στα σημεία διέλευσης, την Τύμπου και τις Βρετανικές Βάσεις.
Ο κ. Λουκαΐδης υποστήριξε στις δηλώσεις του ότι η Κύπρος πρέπει να αποτελεί γέφυρα ειρήνης μέσω διεθνών και περιφερειακών συνεργασιών. Εκτίμησε ότι οι κυβερνητικές επιλογές δεν ενισχύουν ούτε την ασφάλεια ούτε την προοπτική απελευθέρωσης και επανένωσης.
Οι βουλευτές του ΕΛΑΜ Μάριος Πελεκάνος και Ανδρέας Παπαχαραλάμπους εξέφρασαν ικανοποίηση για την ακολουθούμενη πολιτική. Ο πρώτος σημείωσε ότι ο δυτικός προσανατολισμός δεν πρέπει να λειτουργεί εις βάρος των σχέσεων με άλλες χώρες, ενώ ο δεύτερος αναφέρθηκε θετικά στις σχέσεις με την Ινδία και την Κεντρική Ασία.
Ο κ. Πελεκάνος υπογράμμισε ότι «οφείλουμε όλοι να βάλουμε πριν και πάνω απ’ όλα το συμφέρον του τόπου μας, να αξιοποιήσουμε τις σχέσεις μας με τα συμμαχικά κράτη έτσι ώστε να προστατεύσουμε πρώτα και πάνω απ’ όλα την Κυπριακή Δημοκρατία και τον λαό μας».
Η Πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών, βουλευτής του ΔΗΚΟ Χριστιάνα Ερωτοκρίτου, εξέφρασε θετική θέση για την εξωτερική πολιτική και ζήτησε τη συνέχισή της στο ίδιο πλαίσιο. Έθεσε επίσης ερωτήματα για την ΑΟΖ με την Ελλάδα, τη βόρεια Συρία και τον Λίβανο.
Η βουλευτής της Άμεσης Δημοκρατίας Νταϊάνα Κωνσταντινίδη ρώτησε για τη χρηματοδότηση της ενημέρωσης στο Κυπριακό και την κυβερνοασφάλεια. Ο Υπουργός απάντησε ότι για την ενίσχυση των δυνατοτήτων του το Υπουργείο προσφεύγει στις κρατικές υπηρεσίες με την απαιτούμενη τεχνογνωσία και ακολουθεί την καθοδήγηση των ειδικών.
Σε αξιολόγηση οι προσφορές για το κτίριο στη Νέα Υόρκη
Για το κτίριο της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Νέα Υόρκη, ο κ. Κόμπος ενημέρωσε ότι ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε και οι προσφορές βρίσκονται ενώπιον της αρμόδιας επιτροπής. Ο εργολάβος που θα αναλάβει θα έχει χρονοδιάγραμμα 70 εβδομάδων για την ολοκλήρωση των εργασιών.
Χαρακτηρίζοντας τη συνεδρίαση «εξαιρετικά εποικοδομητική συζήτηση», ανέφερε ότι το Υπουργείο καθοδηγείται «από έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο και αποστολή»: την ενίσχυση του διπλωματικού αποτυπώματος της Δημοκρατίας, «που μεταφράζεται σε ενίσχυση της ενάσκησης κρατικής κυριαρχίας, σε ενίσχυση και προστασία, πρώτα και πάνω από όλα, της κρατικής μας υπόστασης».