Η Χριστιάνα Τσιοπανή και η Ραφαέλλα Σάββα ανασύρουν, μιλώντας στο ΚΥΠΕ, τις στιγμές αγωνίας πριν από την επιβεβαίωση της τραγωδίας, περιγράφουν την πληγή που άφησε στις οικογένειές τους η απώλεια και επαναφέρουν τα ερωτήματα για τις ευθύνες και την απόδοση δικαιοσύνης.

Οι τηλεφωνικές κλήσεις έμεναν αναπάντητες. Οι συγγενείς είχαν συγκεντρωθεί μπροστά στις τηλεοράσεις, περιμένοντας να μάθουν εάν οι δικοί τους άνθρωποι επέβαιναν πράγματι στο αεροσκάφος για το οποίο μεταδιδόταν ότι πετούσε ακυβέρνητο.

Ήταν οι πρώτες ώρες μιας αγωνίας που κατέληξε στην επιβεβαίωση της μεγαλύτερης αεροπορικής τραγωδίας στην Κύπρο.

Σήμερα συμπληρώνονται 21 χρόνια από τη συντριβή του Boeing 737 της «Ήλιος» στην περιοχή του Γραμματικού Αττικής. Η πτήση HCY 522 είχε αναχωρήσει από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα. Στο αεροσκάφος βρίσκονταν 115 επιβάτες και έξι μέλη πληρώματος. Κανείς δεν επέζησε.

Πέντε άνθρωποι από την ίδια οικογένεια

Η Χριστιάνα Τσιοπανή έχασε πέντε μέλη της οικογένειάς της: τον 48χρονο θείο της Κυριάκο (Κολοκάση) Κυπριανού, αδελφό της μητέρας της, τη 43χρονη σύζυγό του Αναστασία και τα τρία παιδιά τους, τη 14χρονη Στέλλα, τη 12χρονη Χρίστια και τον 6χρονο Χριστόδουλο.

Η οικογένεια κατοικούσε στο Δάλι και είχε ξεκινήσει το ταξίδι της με προορισμό το Πόρτο Χέλι, μέσω Αθήνας. Τα δύο σπίτια βρίσκονταν το ένα δίπλα στο άλλο και οι οικογενειακοί δεσμοί ήταν βαθύτατοι.

«Μεγαλώσαμε μαζί, ήταν σαν δεύτεροι γονείς μας και τα παιδιά σαν αδέλφια μας», αναφέρει η κ. Τσιοπανή.

Η πρώτη ανησυχία εκδηλώθηκε όταν η οικογένεια πληροφορήθηκε από την τηλεόραση ότι ένα αεροσκάφος της «Ήλιος» πετούσε χωρίς έλεγχο.

«Αμέσως μας έπιασε η ανησυχία και αρχίσαμε να παίρνουμε τηλέφωνο στα κινητά τους. Χτυπούσαν αλλά δεν απαντούσαν», λέει στο ΚΥΠΕ.

Μετά την είδηση της συντριβής, η ίδια και ο αδελφός της μετέβησαν στο αεροδρόμιο, όπου είχαν ήδη αρχίσει να καταφθάνουν συγγενείς των επιβατών αναζητώντας πληροφορίες.

«Εκεί έφθασαν και οι άλλοι συγγενείς, ζητώντας να μάθουν τι απέγιναν οι αγαπημένοι τους. Ήταν τραγική η κατάσταση, με πολλούς γονείς να ζητούν ενημέρωση και να φωνάζουν για τα παιδιά τους», θυμάται.

Η αναμονή για τα ονόματα των επιβατών

Η Ραφαέλλα Σάββα ήταν τότε περίπου 12 ετών. Στην πτήση επέβαιναν ο παππούς και η γιαγιά της, Κλεόπας Νικολάου, 66 ετών, και Γιαννούλα Νεοφύτου, 55 ετών, από την Κοκκινοτριμιθιά. Το ζευγάρι ταξίδευε για καλοκαιρινές διακοπές με τελικό προορισμό την Πράγα.

«Μέσα σε μια στιγμή χάσαμε δύο ανθρώπους που ήταν μέρος της ζωής μας», λέει.

Η οικογένεια είχε συγκεντρωθεί στο σπίτι και παρακολουθούσε αδιάκοπα τις ειδήσεις, αναμένοντας να δημοσιοποιηθούν τα ονόματα των επιβατών.

«Στην αρχή υπήρχε κυρίως η αγωνία και η αναμονή για να μάθουμε αν πράγματι ήταν αυτή η πτήση στην οποία βρίσκονταν ο παππούς και η γιαγιά μου», αναφέρει.

Η επιβεβαίωση που ακολούθησε μετέτρεψε την αγωνία σε οριστική απώλεια.

«Όταν τελικά επιβεβαιώθηκε ότι ήταν μέσα στην πτήση, ήταν ένα τεράστιο σοκ για όλη την οικογένεια και τους συγγενείς μας», σημειώνει.

Η μοιραία πορεία του Boeing 737

Στις 10:15, το Boeing 737 εισήλθε στο FIR Αθηνών χωρίς να επικοινωνήσει με τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας.

Στις 11:05 απογειώθηκαν από τη Νέα Αγχίαλο δύο μαχητικά F-16 και στις 11:18 απέκτησαν οπτική επαφή με το αεροσκάφος. Ο συγκυβερνήτης βρισκόταν αναίσθητος, ο κυβερνήτης δεν ήταν στη θέση του και οι μάσκες οξυγόνου είχαν ενεργοποιηθεί στην καμπίνα.

Το αεροσκάφος εξακολουθούσε να πετά με τον αυτόματο πιλότο. Ο αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου, ο οποίος διατήρησε τις αισθήσεις του για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, επιχείρησε αργότερα να αναλάβει τον έλεγχο.

Οι κινητήρες σταμάτησαν να λειτουργούν μετά την εξάντληση των καυσίμων. Στις 12:04, το αεροσκάφος συνετρίβη στο Γραμματικό Αττικής, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους και οι 121 επιβαίνοντες.

Η επώδυνη διαδικασία της ταυτοποίησης

Μετά τη συντριβή ακολούθησε για τις οικογένειες η σκληρή διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης των θυμάτων.

Η μητέρα, ο αδελφός και ένας ακόμη θείος της Χριστιάνας Τσιοπανή ταξίδεψαν στην Ελλάδα.

«Εκεί αντίκρισαν τις πιο σκληρές εικόνες», αναφέρει η ίδια, εξηγώντας ότι οι σοροί δεν μπορούσαν να αναγνωριστούν και χρειάστηκε να πραγματοποιηθεί ταυτοποίηση μέσω DNA.

Η αναγνώριση του θείου της καθυστέρησε, παρατείνοντας την αναμονή της οικογένειας μέχρι να καταστεί δυνατή η τέλεση της κηδείας.

Η κ. Σάββα διατηρεί επίσης έντονες αναμνήσεις από εκείνες τις ημέρες, παρότι λόγω της ηλικίας της δεν μπορούσε να αντιληφθεί ολόκληρη τη διάσταση όσων συνέβαιναν.

«Εγώ τότε ήμουν περίπου 12 ετών και, παρόλο που δεν μπορούσα να καταλάβω πλήρως όλα όσα συνέβαιναν, θυμάμαι πολύ έντονα την αγωνία, τη στεναχώρια και το σοκ που υπήρχε μέσα στην οικογένεια», αναφέρει.

Η αιφνίδια απώλεια των δύο αγαπημένων της ανθρώπων είναι το στοιχείο που έχει αποτυπωθεί εντονότερα στη μνήμη της.

«Μας άφησε μια πληγή που δεν κλείνει»

Για την οικογένεια της Χριστιάνας Τσιοπανή, τίποτε δεν παρέμεινε το ίδιο μετά την τραγωδία.

«Άλλαξε η ζωή μας. Μας άφησε μια πληγή που δεν κλείνει», λέει.

Οι εικόνες των πρώτων ημερών και των κηδειών εξακολουθούν να τη συνοδεύουν.

«Ο πόνος ήταν τόσο βαρύς που ράγιζαν και οι πέτρες», αναφέρει.

Μέσα σε εκείνες τις αβάσταχτες στιγμές, σημείο στήριξης για την οικογένεια αποτέλεσε η γιαγιά της, η οποία είχε χάσει τον γιο της, τη νύφη της και τα τρία εγγόνια της, αλλά «είχε βαθιά πίστη στον Θεό και μας στήριξε και μας κράτησε να αντέξουμε».

Το πόρισμα και η αλυσίδα των γεγονότων

Η ελληνική Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων δημοσίευσε το πόρισμά της τον Οκτώβριο του 2006.

Μεταξύ των στοιχείων που καταγράφηκαν ήταν ότι ο επιλογέας του συστήματος συμπίεσης είχε παραμείνει στη χειροκίνητη θέση και ότι το πλήρωμα δεν αναγνώρισε εγκαίρως τις σχετικές προειδοποιήσεις.

Ο Ακριβός Τσολάκης, ο οποίος είχε ηγηθεί της διερεύνησης ως Πρόεδρος της Επιτροπής, δήλωσε στο ΚΥΠΕ το 2022 ότι η διαδοχή των γεγονότων προκάλεσε υποξία και ανικανότητα του πληρώματος, πριν το αεροσκάφος οδηγηθεί τελικά σε εξάντληση καυσίμων.

Οι ενστάσεις για τις ευθύνες και τη δικαστική υπόθεση

Η Χριστιάνα Τσιοπανή εκτιμά ότι το δυστύχημα «δεν ήταν τυχαίο γεγονός», αλλά προέκυψε μέσα από «μια σειρά παραλείψεων», τις οποίες συνδέει με ανεπάρκειες της εταιρείας και ευθύνες της Πολιτείας.

Διατυπώνει παράπονα για τον τρόπο με τον οποίο η κυπριακή κατηγορούσα αρχή χειρίστηκε και παρουσίασε τη δικαστική υπόθεση. Όπως υποστηρίζει, οι κατηγορίες δεν είχαν διατυπωθεί ορθά και η διαδικασία επικεντρώθηκε κυρίως στο κατά πόσο η Helios είχε προσλάβει ακατάλληλους πιλότους, χωρίς να καλύψει όλα τα ζητήματα που είχαν προκύψει από την έρευνα.

Κατά την ίδια, δεν έγινε ορθή αξιοποίηση του πορίσματος Καλλή, το οποίο, όπως αναφέρει, κατέγραφε σοβαρότερες παραλείψεις της Helios και προβλήματα στην Πολιτική Αεροπορία της Κύπρου.

Θεωρεί ότι η υπόθεση παρουσιάστηκε «τόσο αδύναμη» από την Πολιτεία, ώστε κατέστη εξαιρετικά δύσκολο να προκύψουν καταδίκες, και επισημαίνει ότι «δεν αποδόθηκε ευθύνη σε κανέναν για τον θάνατο των 121 ανθρώπων».

Η κ. Τσιοπανή υποστηρίζει ακόμη ότι υπήρχαν πρόσωπα που γνώριζαν για προβλήματα στην εταιρεία, αλλά δεν μίλησαν επειδή φοβούνταν πιθανές συνέπειες στην επαγγελματική τους πορεία. Αναφέρεται επίσης σε προβλήματα λειτουργίας και εποπτείας, τα οποία θεωρεί ότι παραβλέφθηκαν, τονίζοντας ότι «δεν ήταν μόνο λάθη του πληρώματος».

Παράλληλα, κάνει λόγο για πληροφορίες που υπήρχαν τότε σχετικά με διευκολύνσεις κατά τη διαδικασία αδειοδότησης του αεροσκάφους.

Εκφράζει την ελπίδα ότι έχει πλέον αλλάξει η κουλτούρα που επικρατούσε εκείνη την περίοδο στην Κύπρο ως προς τον χειρισμό τέτοιων υποθέσεων και την απόδοση ευθυνών, κυρίως όταν πρόκειται για ζητήματα ασφάλειας από τα οποία μπορεί να εξαρτώνται ανθρώπινες ζωές.

Διαφορετική δικαστική κατάληξη σε Κύπρο και Ελλάδα

Πέντε στελέχη της εταιρείας παραπέμφθηκαν σε δίκη στην Κύπρο. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με την απαλλαγή των κατηγορουμένων και στη συνέχεια η Γενική Εισαγγελία ανέστειλε τη δίωξη.

Στην Ελλάδα καταδικάστηκαν τέσσερα στελέχη της εταιρείας.

Η Ραφαέλλα Σάββα θεωρεί ότι δόθηκαν απαντήσεις για τα γεγονότα που οδήγησαν στη συντριβή, όχι όμως η δικαιοσύνη την οποία ανέμεναν οι συγγενείς των θυμάτων.

«Μετά από 21 χρόνια, εξακολουθώ να πιστεύω ότι κάποια πράγματα θα μπορούσαν να είχαν γίνει διαφορετικά», λέει.

Κατά την άποψή της, οι οικογένειες έπρεπε να λάβουν μεγαλύτερη στήριξη και πληρέστερη ενημέρωση, αλλά κυρίως να υπάρξει πραγματική απόδοση δικαιοσύνης.

«Ο χρόνος βοηθά, αλλά δεν διαγράφει μια τέτοια απώλεια», αναφέρει.

Θέλει, ωστόσο, να πιστεύει ότι η τραγωδία οδήγησε στην εξαγωγή των αναγκαίων διδαγμάτων.

«Το σημαντικό είναι τέτοιες τραγωδίες να οδηγούν σε αλλαγές και σε μεγαλύτερη ασφάλεια, ώστε να μην επαναληφθούν λάθη που μπορούν να στοιχίσουν ανθρώπινες ζωές», σημειώνει.

Η μνήμη απέναντι στον χρόνο

Μία από τις τραγικότερες διαστάσεις του δυστυχήματος, σύμφωνα με τη Χριστιάνα Τσιοπανή, ήταν ότι μικρά παιδιά έμειναν χωρίς τους γονείς τους, ενώ άλλοι γονείς έχασαν τα παιδιά και τα εγγόνια τους.

Για τις δύο οικογένειες, 21 χρόνια μετά, οι άνθρωποι που χάθηκαν εξακολουθούν να είναι παρόντες μέσα από τις αναμνήσεις.

«Για εμάς, οι δικοί μας άνθρωποι συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα στις αναμνήσεις μας», λέει η Ραφαέλλα Σάββα.

Το μήνυμα που επιθυμεί να παραμείνει είναι «ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής και η ασφάλεια πρέπει να αποτελούν πάντοτε προτεραιότητα».

Για τη Χριστιάνα Τσιοπανή, η απουσία επιστρέφει σε κάθε σημαντική οικογενειακή στιγμή.

«Η πληγή αυτή έμεινε χαραγμένη στη ζωή μας. Ο χρόνος δεν σβήνει τις πληγές. Η απουσία τους είναι πάντα εκεί, ακόμα και σε κάθε χαμόγελο και σε κάθε χαρά», αναφέρει.

Από την τελευταία ημέρα πριν από τη συντριβή, θυμάται ακόμη τα τρία ξαδέλφια της, «τις φωνές τους, τα γέλια τους, τις τελευταίες αγκαλιές».

«Όσα χρόνια και να περάσουν, στο μυαλό μας είναι ότι πήγαν ένα μακρινό ταξίδι και ελπίζουμε ο Θεός να μας αξιώσει να ξανασυναντηθούμε», καταλήγει.