Ανησυχία για το επίπεδο ετοιμότητας του κρατικού μηχανισμού ως προς την προστασία των πολιτών σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης προκαλούν τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, η οποία εντοπίζει σοβαρές αδυναμίες στην πληροφόρηση, στον συντονισμό και στη λειτουργικότητα των καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας.
Σημαντικές αδυναμίες που επηρεάζουν την επιχειρησιακή ετοιμότητα του κράτους για την προστασία των πολιτών αναδεικνύει υπόμνημα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, το οποίο δόθηκε στη δημοσιότητα την Παρασκευή. Η έκθεση αφορά περιορισμένης έκτασης έλεγχο για τη διαχείριση και λειτουργία των καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην εμπειρία των πολιτών κατά την αναζήτηση και χρήση τους.
Η διερεύνηση, σύμφωνα με την ΕΥ, επικεντρώθηκε στη σαφήνεια και αξιοπιστία της παρεχόμενης πληροφόρησης, στη δυνατότητα εντοπισμού των καταφυγίων και στην προσβασιμότητά τους σε περίπτωση ανάγκης.
Δοκιμές στην πράξη και σοβαρές αποκλίσεις
Στο πλαίσιο του ελέγχου πραγματοποιήθηκε δοκιμαστική χρήση της εφαρμογής «SafeCY» το διάστημα 4–7 Μαρτίου 2026, καθώς και επιτόπιες επισκέψεις σε 30 καταφύγια στην επαρχία Λευκωσίας, εκ των οποίων 21 σε αστικές και 9 σε αγροτικές περιοχές. Παράλληλα, αξιολογήθηκε η πληροφόρηση που παρέχεται από το Κέντρο Ελέγχου Επιχειρήσεων της Πολιτικής Άμυνας.
Η ΕΥ διευκρινίζει ότι είχε προγραμματίσει σχετικό έλεγχο ήδη από τον Ιούνιο του 2025, ωστόσο αυτός μετατέθηκε λόγω παράλληλης διερεύνησης από την Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου της Δημοκρατίας. Μετά την ολοκλήρωση εκείνης της έκθεσης, που κάλυψε την περίοδο Οκτωβρίου 2024 – Ιουνίου 2025 και κοινοποιήθηκε τον Ιανουάριο 2026, αλλά και με φόντο τα πρόσφατα γεγονότα στις Βρετανικές Βάσεις και τις εξαγγελίες διορθωτικών μέτρων από το Υπουργείο Εσωτερικών, ο έλεγχος περιορίστηκε κυρίως στη λειτουργία της εφαρμογής SafeCY.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα ανέδειξαν σημαντικές ασυνέπειες. Όπως διαπιστώθηκε, υπήρχαν διαφοροποιήσεις μεταξύ των πληροφοριών που δίνονται μέσω της εφαρμογής και εκείνων που παρέχει το Κέντρο Επιχειρήσεων, δημιουργώντας αβεβαιότητα για την ακρίβεια των δεδομένων. Επιπλέον, εντοπίστηκαν λάθη σε διευθύνσεις, φωτογραφίες και στοιχεία καταφυγίων, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό τους.
Παράλληλα, σε αρκετές περιπτώσεις απουσιάζουν βασικές πληροφορίες, όπως ο αριθμός πινακίδας ή η χωρητικότητα των χώρων, γεγονός που δυσχεραίνει την επιβεβαίωση της καταλληλότητάς τους.
Όταν η πληροφορία δεν οδηγεί στην ασφάλεια
Η εφαρμογή SafeCY, σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν προσφέρει δυνατότητα πλοήγησης προς τα καταφύγια, με αποτέλεσμα οι πολίτες να χρειάζεται να χρησιμοποιούν επιπλέον εφαρμογές για να βρουν τη διαδρομή. Η έλλειψη ταχυδρομικού κώδικα στις διευθύνσεις αυξάνει τον κίνδυνο λάθους εντοπισμού.
Ταυτόχρονα, η χρήση όρων όπως «Δημόσιο» και «Κοινό» χωρίς επεξήγηση προκαλεί σύγχυση ως προς το ποια καταφύγια είναι προσβάσιμα. Επιπλέον, εντοπίστηκαν περιπτώσεις όπου χώροι που εμφανίζονται ως καταφύγια χρησιμοποιούνται για άλλους σκοπούς, χωρίς να διασφαλίζεται η άμεση διαθεσιμότητά τους σε περίπτωση ανάγκης.
Ενδεικτικό περιστατικό με αντικρουόμενες πληροφορίες
Κατά τη δοκιμαστική επικοινωνία με το Κέντρο Επιχειρήσεων, ένας «πολίτης» ανέφερε ότι η εφαρμογή SafeCY εμφάνιζε τον υπόγειο χώρο της πολυκατοικίας του στην οδό Παναγιώτη Κάσπη 12, 1095 Λευκωσία ως καταφύγιο, χωρίς όμως να υπάρχει σχετική σήμανση επί τόπου.
Από την επικοινωνία με το Κέντρο προέκυψε διαφορετική πληροφόρηση, καθώς υποδείχθηκε ως πλησιέστερο καταφύγιο το κτίριο του Χρηματιστηρίου Αξιών Κύπρου (ΧΑΚ), στην οδό Βύρωνος 71–73.
Το περιστατικό αυτό εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο τα μητρώα καταφυγίων που χρησιμοποιούνται από τις αρμόδιες υπηρεσίες είναι εναρμονισμένα.
Επιτόπιοι έλεγχοι και ασυνέπειες
Κατά τις επιτόπιες επισκέψεις καταγράφηκαν επιπλέον προβλήματα. Σε καταφύγιο στη λεωφόρο Γρίβα Διγενή 36 διαπιστώθηκε ότι σε γειτονικό κτίριο («Lapithio Tower») υπάρχει χώρος με σχετική σήμανση που δεν εμφανίζεται στην εφαρμογή, ενώ σε άλλες περιπτώσεις εντοπίστηκαν μη σχετικές ή παραπλανητικές σημάνσεις.
Σημειώνεται επίσης ότι σε κανένα από τα 30 καταφύγια που εξετάστηκαν δεν αναγραφόταν ταχυδρομικός κώδικας στις διευθύνσεις που εμφανίζονται στην εφαρμογή.
Αντιφατικές οδηγίες προς τους πολίτες
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στις αντικρουόμενες οδηγίες που δίνονται στους πολίτες. Σε ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών στις 3 Μαρτίου 2026 αναφέρεται ότι οι πολίτες θα πρέπει να γνωρίζουν την τοποθεσία του πλησιέστερου καταφυγίου μέσω της εφαρμογής ή του Κέντρου Επιχειρήσεων και, εφόσον χρειαστεί, να μετακινηθούν σε αυτό.
Ωστόσο, σε μεταγενέστερη ανακοίνωση της 4ης Μαρτίου επισημαίνεται ότι, σε περίπτωση ειδοποίησης, οι πολίτες θα πρέπει να παραμείνουν σε υπόγειο χώρο της οικίας τους ή σε άλλο εσωτερικό χώρο του κτιρίου. Η ΕΥ τονίζει ότι τέτοιες διαφοροποιήσεις δημιουργούν σύγχυση και υπογραμμίζει την ανάγκη για ενιαία και σαφή καθοδήγηση.
Συμπεράσματα και προβληματισμός
Η Ελεγκτική Υπηρεσία καταλήγει ότι τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη άμεσης επικαιροποίησης και βελτίωσης της αξιοπιστίας των στοιχείων που περιλαμβάνονται στην εφαρμογή, καθώς και την ανάγκη καλύτερης ενημέρωσης των πολιτών.
Όπως σημειώνεται, η ασυνέπεια μεταξύ των καταγεγραμμένων πληροφοριών και της πραγματικής κατάστασης, σε συνδυασμό με την έλλειψη βασικών στοιχείων ταυτοποίησης των καταφυγίων, δημιουργεί εύλογο προβληματισμό για το επίπεδο ετοιμότητας σε περίπτωση κρίσης.
Τοποθέτηση Υπουργείου Εσωτερικών
Αναφορικά με τα ευρήματα της Έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τα καταφύγια, το Υπουργείο Εσωτερικών σημειώνει ότι έχουν εντοπιστεί κενά και αδυναμίες στο πρόγραμμα εντοπισμού και δημιουργίας καταφυγίων και εφαρμόζονται ενέργειες για τη βελτίωση της κατάστασης τα τελευταία τρία χρόνια.
Συγκεκριμένα, έχοντας αναγνωρίσει τις δυσκολίες που προκαλούσε η πρακτική της δημιουργίας καταφυγίων σε υπόγειους χώρους ιδιωτικών κατοικιών που ακολουθείτο μέχρι το 2023, με οδηγίες του Υπουργού Εσωτερικών, υιοθετήθηκε νέα προσέγγιση που επικεντρώνεται στη δημιουργία καταφυγίων σε δημόσιους χώρους με μεγάλη χωρητικότητα, όπως οι υπόγειοι δημόσιοι χώροι στάθμευσης, τα υπόγεια υπεραγορών, ξενοδοχείων, εκκλησιών, κοκ. Με τη μέθοδο αυτή, παρόλο που ο απόλυτος αριθμός των καταφυγίων είναι μικρότερος, το ποσοστό κάλυψης του πληθυσμού αναμένεται να αυξηθεί.
Παράλληλα, λόγω έλλειψης ενημέρωσης του κοινού για τα καταφύγια, αναπτύχθηκε η εφαρμογή SafeCY το 2024, η οποία χρήζει βελτίωσης, κάτι που διαφάνηκε στα πρόσφατα γεγονότα. Ήδη, σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Καινοτομίας και το Κέντρο «ΚΟΙΟΣ», η εφαρμογή έχει διορθωθεί σημαντικά.
Το Υπουργείο Εσωτερικών σημειώνει ότι τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας επιβεβαιώνουν τις διαπιστώσεις του Υπουργείου και την ανάγκη για αναδιοργάνωση και εκσυγχρονισμό του προγράμματος καταφυγίων, μια προσπάθεια που ξεκίνησε από το 2023, όπου ξεκίνησε μια προσπάθεια για σταδιακή βελτίωση του πλαισίου πολιτικής προστασίας. Στόχο είναι το συντομότερο δυνατό, με την υλοποίηση ενεργειών, να είμαστε σε θέση να ενισχύσουμε το επίπεδο ανταπόκρισής μας.
