Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο το αδιέξοδο στο Ουκρανία-μέτωπο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται να ζητούν «επώδυνες» εδαφικές παραχωρήσεις, ενώ η ευρωπαϊκή στήριξη –οικονομική και αμυντική– δοκιμάζει τα όριά της, με τα σύννεφα να πυκνώνουν ενόψει των επόμενων γύρων διαπραγματεύσεων.

Η πορεία της Ουκρανίας τα τελευταία χρόνια μοιάζει να «συνομιλεί» με τη Διάσκεψη του Μονάχου: στα πάνελ, στα κλειστά δείπνα και στους διαδρόμους ανταλλάσσονται μηνύματα, στήνονται ζυμώσεις και συχνά προεξοφλούνται εξελίξεις. Άλλωστε, το 2022, λίγες ημέρες μετά τη Διάσκεψη, η Ρωσία προχώρησε στην εισβολή, καθιστώντας το Ουκρανικό μόνιμο κεντρικό θέμα της διοργάνωσης, καθώς για τη Γερμανία και την Ευρώπη ο πόλεμος συνδέεται άρρηκτα με τη συνολική ασφάλεια της ηπείρου.

Στο φετινό σκηνικό, η εικόνα ήταν ενδεικτική της κόπωσης και της αβεβαιότητας. Από την ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έλειπαν άμεσες αναφορές στον πόλεμο – ο οποίος, σύμφωνα με την ίδια τη συζήτηση στο Μόναχο, σε λίγες ημέρες εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του. Τελικά πραγματοποιήθηκε συνάντηση Ρούμπιο–Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο περιθώριο της Διάσκεψης, χωρίς ωστόσο να προκύψουν ουσιαστικές εξελίξεις ή διαρροές.

Η «πρόγευση» των επόμενων μηνών

Σύμφωνα με όσα περιγράφηκαν, η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία έχει μειωθεί σημαντικά από το 2025. Αυτό έχει μεταφέρει μεγαλύτερο βάρος στους Ευρωπαίους συμμάχους, οι οποίοι επιχειρούν να καλύψουν το κενό μέσα από νέους μηχανισμούς και σχήματα στήριξης. Την ίδια στιγμή, όμως, καταγράφηκε η παραδοχή πως ούτε η ευρωπαϊκή οικονομική ενίσχυση μπορεί να ρέει προς το Κίεβο επ’ αόριστον, ενώ και η μέχρι σήμερα αμυντική συνδρομή –παρά το μέγεθός της– δεν αποδείχθηκε επαρκής για να οδηγήσει σε ουκρανική νίκη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, παραμένουν ασαφή τα θεωρητικά σενάρια για ενδεχόμενη ευρωπαϊκή ειρηνευτική αποστολή στην Ουκρανία, όπως και η ιδέα του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ περί «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ», η οποία –όπως τονίστηκε– δεν είναι εύκολα και γρήγορα υλοποιήσιμη.

Καθοριστικό στοιχείο, όπως εκτιμήθηκε, ήταν η παντελής απουσία αμερικανικών δεσμεύσεων στο Μόναχο. Για πολλούς, αυτό πρέπει να διαβαστεί ως προειδοποιητικό δείγμα για το τι ακολουθεί τους επόμενους μήνες.

«Ζητούν παραχωρήσεις μόνο από το Κίεβο»

Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι δηλώσεις Ζελένσκι ότι οι ΗΠΑ ζητούν «επώδυνες» εδαφικές παραχωρήσεις, ειδικά για το Ντονμπάς, με το μήνυμα πως διαφορετικά η Ουάσιγκτον μπορεί να «γυρίσει την πλάτη». Ο Ουκρανός πρόεδρος ήταν σαφής: στις μέχρι τώρα συνομιλίες, όπως είπε, οι ΗΠΑ ζητούν παραχωρήσεις μόνο από το Κίεβο και όχι από τη Μόσχα.

Η εικόνα αυτή ενίσχυσε την αίσθηση ότι η Ουκρανία στηρίζεται πλέον πρωτίστως στην Ευρώπη, ενώ η Ευρώπη επιχειρεί να ανασυνταχθεί ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα: να συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία και να ενισχύσει τη δική της άμυνα.

Η προειδοποίηση για επέκταση του πολέμου

Ο Ζελένσκι επανέλαβε την προειδοποίησή του ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν θα μπορούσε να στοχεύσει και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, σημειώνοντας ότι, παρότι τώρα εστιάζει στην Ουκρανία, δεν θα αφήσει ήσυχα άλλα κράτη. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Πολωνός ΥΠΕΞ Ράντοσλαβ Σικόρσκι, ο οποίος –σε συνέντευξή του στη Deutsche Welle– ανέφερε ότι στην Πολωνία υπάρχει η πεποίθηση πως, αν η Ρωσία κατακτήσει την Ουκρανία, «οι επόμενοι» θα μπορούσαν να είναι οι Πολωνοί.

Από την πλευρά της, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλλας τόνισε ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια «ξεκινά στην Ουκρανία» και ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει «περισσότερη ευθύνη για τη δική της άμυνα».

Επόμενος σταθμός: Γενεύη

Παρά τις έντονες διπλωματικές διεργασίες στο Μόναχο και τη βράβευση του Ζελένσκι στο όνομα του ουκρανικού λαού, δεν προέκυψαν χειροπιαστές εξελίξεις. Το επόμενο ραντεβού μεταφέρεται για την επόμενη εβδομάδα στη Γενεύη, όπου αναμένεται συνάντηση με εκπροσώπους από Ρωσία, Ουκρανία και ΗΠΑ.

Υπενθυμίζεται ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη μεσολαβήσει σε παρόμοιους γύρους συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι, χωρίς αποτέλεσμα — στοιχείο που εντείνει την αίσθηση πως, όσο το πλαίσιο των απαιτήσεων παραμένει μονόπλευρο και οι δεσμεύσεις θολές, το «τραπέζι» της διαπραγμάτευσης θα συνεχίσει να καλύπτεται από βαριά σύννεφα.