Η σχέση μεταξύ της Τεχνητής Νοημοσύνης και της ψυχικής υγείας είναι πολύ σημαντική, καθώς τα chatbot, όπως το ChatGPT, είναι ιδιαίτερα δημοφιλή τα τελευταία χρόνια.
Το ChatGPT είναι ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης (AI) που κέρδισε τη δημοτικότητά του ως «εικονικός βοηθός» λόγω της εξαιρετικής του ικανότητας να λύνει προβλήματα και να λαμβάνει αποφάσεις.
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι τρόποι με τους οποίους η κακή χρήση της τεχνολογίας και οι εσφαλμένες ερμηνείες μπορούν να έχουν δυνητικά επικίνδυνες συνέπειες για την ψυχική υγεία ενός χρήστη.
Μάλιστα, ορισμένοι ψυχολόγοι από την Βρετανία, στα τέλη της περασμένης χρονιάς εξέδωσαν αυστηρή προειδοποίηση πως το ChatGPT-5 προσφέρει επικίνδυνες και άχρηστες συμβουλές σε άτομα που αντιμετωπίζουν κρίσεις ψυχικής υγείας.
Έρευνα που διεξήχθη από το King’s College του Λονδίνου (KCL) και την Ένωση Κλινικών Ψυχολόγων του Ηνωμένου Βασιλείου (ACP) σε συνεργασία με την εφημερίδα Guardian έδειξε ότι το chatbot τεχνητής νοημοσύνης δεν κατάφερε να εντοπίσει επικίνδυνες συμπεριφορές κατά την επικοινωνία με άτομα που αντιμετωπίζουν ψυχικά προβλήματα.
Ένας ψυχίατρος και ένας κλινικός ψυχολόγος αλληλεπίδρασαν με το ChatGPT-5 σαν να είχαν μια σειρά από ψυχικές παθήσεις. Το chatbot επιβεβαίωσε, επέτρεψε και απέτυχε να αμφισβητήσει παραληρητικές πεποιθήσεις όπως το να είσαι «ο επόμενος Αϊνστάιν» ή να μπορείς να περπατάς μέσα από αυτοκίνητα.
Για ηπιότερες καταστάσεις, βρήκαν μερικά παραδείγματα καλών συμβουλών και οδηγιών, τα οποία θεώρησαν ότι μπορεί να αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι η OpenAI, η εταιρεία που κατέχει το ChatGPT, είχε εργαστεί για τη βελτίωση του εργαλείου σε συνεργασία με κλινικούς ιατρούς – αν και οι ψυχολόγοι προειδοποίησαν ότι αυτό δεν πρέπει να θεωρείται ως υποκατάστατο της επαγγελματικής βοήθειας.
Χαρακτηριστικό περιστατικό της επικινδυνότητας, είναι η αυτοκτονία ενός εφήβου στην Καλιφόρνια το 2025. Η οικογένεια του 16χρονου Άνταμ Ρέιν, κατέθεσε αγωγή κατά της εταιρείας, ισχυριζόμενοι ότι ο έφηβος συζήτησε μια μέθοδο αυτοκτονίας με το ChatGPT σε αρκετές περιπτώσεις, ότι τον καθοδήγησε ως προς το αν μια προτεινόμενη μέθοδος θα λειτουργούσε και ότι του προσφέρθηκε να τον βοηθήσει να γράψει ένα σημείωμα αυτοκτονίας.
Αν και η εταιρεία προσπαθεί συνεχώς να βελτιώνει τις υπηρεσίες της, οι κίνδυνοι παραμένουν. Ορισμένες καταστάσεις που αφορούν τη χρήση του ChatGPT, μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα ψυχικής υγείας με κάποιους από τους ακόλουθους τρόπους μεταξύ άλλων:
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει την εξαιρετική ικανότητα να παράγει κείμενα που μοιάζουν σαν να έχουν γραφτεί από ανθρώπους. Ωστόσο, η χρήση της ως υποκατάστατο της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης, της κοινωνικής επικοινωνίας και της έντονης συμμετοχής μπορεί να αυξήσει την κοινωνική απομόνωση, η οποία είναι γνωστό ότι αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την κατάθλιψη.
Η αγορά εργασίας αλλάζει ραγδαία λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης και αυτές οι αλλαγές ενδέχεται να συνεχιστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, αντικαθιστώντας σε πολλές περιπτώσεις την ανθρώπινη εργασία. Συνεπώς, οι άνθρωποι μπορεί να χάσουν την ελπίδα τους να βρουν εργασία. Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι μπορεί να αποθαρρυνθούν από την καριέρα τους. Επιπλέον, η διάδοση λανθασμένων πληροφοριών μπορεί να προκαλέσει πανικό στις χρηματοπιστωτικές αγορές, με αποτέλεσμα την κατάρρευση των χρηματιστηριακών αγορών, θέτοντας σε σημαντικό κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και βλάπτοντας τις οικονομίες.
Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν το ChatGPT τόσο για να μελετήσουν όσο και για να περάσουν τις εξετάσεις. Αυτή η πρακτική μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την εκπαιδευτική τους πρόοδο και την παραγωγικότητά τους. Τα θεμέλια του εκπαιδευτικού συστήματος μπορεί να τεθούν σε κίνδυνο. Το μέλλον ενός μαθητή μπορεί να είναι ζοφερό εάν υστερεί σε γνώσεις. Προηγούμενη έρευνα διαπίστωσε ότι οι σχολικές δυσκολίες συσχετίζονται με ψυχικές διαταραχές και κατάχρηση ουσιών.
Τρόποι για να χρησιμοποιείται το ChatGPT σωστά
Από την άλλη πλευρά, όπως όλα τα πράγματα, αν τα χρησιμοποιούμε σωστά και έξυπνα, μπορούν να μας προσφέρουν οφέλη. Το ChatGPT μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικό εργαλείο οργάνωσης, μπορεί να σας βοηθήσει να διαμορφώσετε τις σκέψεις σας και να σας προσφέρει γενικές οδηγίες, αναφέρει η επαγγελματίας ψυχικής υγείας Michelle English. Είναι επίσης χρήσιμο για πράγματα όπως «η κατανόηση των συναισθημάτων, η εκμάθηση της αυτοφροντίδας ή ακόμα και η σύνταξη σεναρίων για δύσκολες συζητήσεις», λέει.
1. Ημερολόγιο
Η καταγραφή των σκέψεων και των συναισθημάτων σας σε ημερολόγιο έχει αποδειχθεί ένας εξαιρετικός τρόπος για τη διαχείριση των ψυχικών προβλημάτων. Αλλά δεν είναι πάντα εύκολο να ξέρετε τι να πείτε όταν βρίσκεστε αντιμέτωποι με μια κενή σελίδα, ειδικά αν αισθάνεστε ψυχικά και συναισθηματικά καταβεβλημένοι το chatbot μπορεί να σας βοηθήσει. Μπορεί να «κρατάει» τις ημέρες για σας. Να το χρησιμοποιείται πραγματικά ως βοηθό και όχι ως γιατρό.
2. Οργάνωση σκέψεων και χρόνου
Το ChatGPT μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετική πηγή για δεξιότητες διαχείρισης χρόνου, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης εργασιών, της οργάνωσης και της ιεράρχησης προτεραιοτήτων, λέει η ψυχολόγος Δρ. Mikki Lee Elembaby. «Στους πελάτες μου που έχουν διαγνωστεί με ΔΕΠΥ και δυσκολεύονται σε αυτόν τον τομέα, προτείνω να χρησιμοποιούν το ChatGPT για να ‘αναλύουν’ όλες τις εργασίες τους για την εβδομάδα πριν αποφασίσουν από πού να ξεκινήσουν».
Επίσης, μπορεί να σας βοηθήσει να οργανώσετε γενικά τη λίστα υποχρεώσεών σας . «Όταν το μυαλό σας είναι μπερδεμένο, μπορεί να είναι δύσκολο να καταλάβετε τι πρέπει να γίνει πρώτα. Το ChatGPT μπορεί να σας βοηθήσει να ταξινομήσετε τις εργασίες σας, να τις ιεραρχήσετε ή ακόμα και να τις χωρίσετε σε μικρότερα βήματα, ώστε να φαίνονται πιο διαχειρίσιμες», λέει η ειδικός.
3. Συλλογή πληροφοριών μεταξύ συνεδριών θεραπείας
Μερικές φορές ο θεραπευτής σας μπορεί να σας συστήσει να κάνετε μια μικρή έρευνα μεταξύ των συνεδριών θεραπείας. Μπορεί επίσης να σας προτείνει να παρακολουθήσετε μια συγκεκριμένη ταινία, να διαβάσετε ένα βιβλίο ή να ακούσετε ένα podcast.
Το ChatGPT μπορεί να χρησιμοποιηθεί με παρόμοιο τρόπο. «Το συνιστώ ως εργαλείο για χρήση μεταξύ των συνεδριών για τη συλλογή πληροφοριών, όπως ακριβώς θα συνιστούσα σε έναν πελάτη να χρησιμοποιεί την Google για να αναζητά διαλογισμούς ή podcast που μπορούν να ταιριάζουν στις ανάγκες του», λέει η κλινική κοινωνική λειτουργός Gayle Clark. Χρησιμοποιήστε το δηλαδή για να σας προτείνει αναλύσεις, και όχι να σας αναλύσει.
